काठमाडौँ / पटना (एजेन्सी) — नेपालको धार्मिक पर्यटन र तराई क्षेत्रको आर्थिक विकासमा ऐतिहासिक परिवर्तन (कायापलट) ल्याउने गरी भारत सरकारले एक ठूलो परियोजना अघि बढाएको छ। भारतको बिहार राज्य सरकारले काठमाडौँस्थित पशुपतिनाथ मन्दिर र झारखण्डस्थित बैद्यनाथ धाम (देवघर) लाई सिधा जोड्ने ‘हाइ-स्पिड करिडोर’ (द्रुत गतिको सडक) निर्माण गर्ने घोषणा गरेको छ। भारतले नै लगानी र निर्माण गर्ने भनिएको यो सडकले विशेष गरी नेपालको तराई क्षेत्रको मुहार फेर्ने निश्चित देखिएको छ।
भारतको प्रस्ताव: बजेटमै आयो योजना बिहारका उद्योग तथा पर्यटन मन्त्री नितिन नवीन र सडक निर्माण मन्त्री दिलीप कुमार जैसवालले यो महत्त्वाकांक्षी योजना सार्वजनिक गरेका हुन्। बिहार सरकारले आफ्नो आगामी बजेट (सन् २०२६-२७) मा यो सडकलाई प्राथमिकतामा राख्दै भारतको केन्द्र सरकारसमक्ष प्रस्ताव पेस गरिसकेको छ।
मन्त्री जैसवालका अनुसार, यो करिडोर ‘ग्रिनफिल्ड एक्सप्रेस वे’ को रूपमा विकास गरिनेछ। यसको अर्थ यो पूर्ण रूपमा नयाँ रुट हुनेछ, जसले हालको घुमाउरो बाटोलाई छोट्याएर सीधा जोड्नेछ।
नेपालको तराई क्षेत्रमा कसरी हुन्छ ‘कायापलट’? यो सडक नेपालको पूर्वी तराई हुँदै भारतको बिहार प्रवेश गर्नेछ। यसले तराईका जिल्लाहरूमा निम्न अनुसारको आर्थिक क्रान्ति ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ:
१. नयाँ व्यापारिक नाकाको उदय: यो करिडोर नेपालको सुनसरी वा सप्तरीस्थित भीमनगर (कोशी ब्यारेज क्षेत्र) नाका हुँदै भारतको सुपौल जिल्ला प्रवेश गर्ने नक्साङ्कन गरिएको छ। यसले वर्षौँदेखि ओझेलमा परेका तराईका सीमावर्ती बजारहरूलाई अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारिक केन्द्रमा परिणत गर्नेछ।
२. धार्मिक पर्यटनको बाढी: श्रावण महिनामा लाखौँ भारतीय तीर्थयात्रीहरू (काँवरिया) खाली खुट्टा बोलबम नारा लगाउँदै हिँड्ने गर्छन्। भारतले यो करिडोरमा तीर्थयात्रीका लागि ‘छुट्टै सर्भिस लेन’ समेत बनाउने घोषणा गरेको छ। यसले गर्दा बिहार र झारखण्डबाट आउने लाखौँ पर्यटक सिधै नेपालको तराई हुँदै काठमाडौँ उक्लिनेछन्। यसले तराईका राजमार्ग छेउछाउमा होटल, लज, रेस्टुरेन्ट र साना व्यवसायहरूमा अभूतपूर्व अवसर सिर्जना गर्नेछ।
३. घरजग्गाको मूल्यमा उछाल: अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको हाइ-स्पिड सडक बन्ने भएपछि उक्त रुट पर्ने तराईका गाउँ र नगरपालिकाहरूमा जग्गाको भाउ आकासिनेछ। यसले स्थानीय अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउनेछ।
४. रोजगारी र पूर्वाधार: भारतले बनाउने यो सडक निर्माणको क्रममा र निर्माण सम्पन्न भएपछि सञ्चालनमा आउने ‘ट्रान्जिट इकोनोमी’ ले तराईका हजारौँ युवालाई रोजगारी दिनेछ।
१३ घण्टाको बाटो अब ३ घण्टामा ? हाल पशुपतिनाथबाट बैद्यनाथ धाम पुग्न सडक मार्गबाट ५०० किलोमिटरभन्दा बढी यात्रा गर्नुपर्छ, जसमा १३ देखि १४ घण्टा समय लाग्छ। तर, भारतले प्रस्ताव गरेको यो नयाँ करिडोर निर्माण भएपछि यो दूरी २५० किलोमिटरमा झर्नेछ। मन्त्री जैसवालको दाबी पत्याउने हो भने, यो सडक बनेपछि काठमाडौँबाट नेपालको तराई हुँदै बैद्यनाथ धाम मात्र २ देखि ३ घण्टामा पुग्न सकिनेछ।
निष्कर्ष भारत सरकारको लगानीमा बन्ने यो सडक परियोजना नेपालका लागि, अझ विशेषगरी तराई मधेशका लागि ‘लाइफलाइन’ सावित हुन सक्छ। यसले दुई देशको धार्मिक सम्बन्धलाई मात्र नभई तराईको अर्थतन्त्रलाई भारतीय बजारसँग सीधा र द्रुत गतिमा जोडेर विकासको नयाँ युग सुरु गर्नेछ।